Τον Μάιο του 2024, χιλιάδες Έλληνες σήκωσαν τα μάτια τους στον ουρανό και είδαν κάτι που γενιές θεωρούσαν αδύνατο: βόρειο σέλας πάνω από την Ελλάδα. Πώς έγινε αυτό δυνατό; Και θα ξανασυμβεί;
📖 Διαβάστε περισσότερα: Ηλιακός Κύκλος 26: Γιατί ο Ήλιος Είναι τόσο Ενεργός;
🌌 Βόρειο Σέλας στην Ελλάδα;
Στις 10–11 Μαΐου 2024, μια σειρά από ισχυρές εκρήξεις στεμματικής μάζας (CMEs) χτύπησαν τη μαγνητόσφαιρα της Γης. Το αποτέλεσμα ήταν η ισχυρότερη γεωμαγνητική καταιγίδα των τελευταίων 20+ ετών — βαθμού G5 (ακραία), του υψηλότερου επιπέδου στην κλίμακα.
Το βόρειο σέλας έγινε ορατό σε όλη την Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας. Φωτογραφίες από τη Θεσσαλονίκη, τη Μακεδονία και τη Θράκη έδειξαν ροζ, κόκκινα και μωβ χρώματα στον βόρειο ορίζοντα. Το φαινόμενο ήταν ορατό επίσης από Τουρκία, Ισπανία και Ιταλία.
🔬 Πώς Δημιουργείται
Το βόρειο σέλας (aurora borealis) δημιουργείται όταν φορτισμένα σωματίδια από τον Ήλιο (κυρίως πρωτόνια και ηλεκτρόνια) χτυπούν τη μαγνητόσφαιρα της Γης. Τα σωματίδια καναλίζονται κατά μήκος των μαγνητικών γραμμών του πεδίου προς τους πόλους, όπου εισέρχονται στην ανώτερη ατμόσφαιρα.
Εκεί, συγκρούονται με άτομα οξυγόνου και αζώτου, μεταφέροντάς τους ενέργεια. Όταν τα άτομα επιστρέφουν στην κανονική τους κατάσταση, εκπέμπουν φως — και αυτό το φως είναι το σέλας. Σε ισχυρές καταιγίδες, το ωοειδές σέλας επεκτείνεται προς τον ισημερινό, καθιστώντας το ορατό ακόμα και στη Μεσόγειο.
📖 Διαβάστε περισσότερα: Κομήτης 3I/ATLAS: Ο Νέος Διαστρικός Επισκέπτης Έφτασε
🎨 Χρώματα του Σέλας
Κάθε χρώμα προδίδει ένα διαφορετικό χημικό στοιχείο και υψόμετρο:
- Πράσινο: Το πιο συνηθισμένο χρώμα. Προέρχεται από άτομα οξυγόνου σε ύψος ~100 km.
- Κόκκινο: Επίσης οξυγόνο, αλλά σε μεγαλύτερο ύψος (>200 km). Αυτό είναι το χρώμα που συνήθως βλέπουν στην Ελλάδα, γιατί είναι το υψηλότερο και ορατό από μεγαλύτερη απόσταση.
- Μωβ/Μπλε: Προέρχεται από άτομα αζώτου. Σπανιότερο και συνήθως ορατό στο κάτω μέρος του σέλας.
☀️ Ηλιακός Κύκλος 25
Ο Ήλιος ακολουθεί έναν κύκλο δραστηριότητας ~11 ετών. Αυτή τη στιγμή βρισκόμαστε στον Ηλιακό Κύκλο 25, που ξεκίνησε το 2019 και βρίσκεται κοντά στην κορύφωσή του (solar maximum). Αυτή η φάση σημαίνει περισσότερες ηλιακές εκλάμψεις, περισσότερες CMEs και πιο συχνές γεωμαγνητικές καταιγίδες.
Ο Κύκλος 25 έχει αποδειχθεί πιο ισχυρός απ' ό,τι προβλέπονταν οι επιστήμονες. Αυτό σημαίνει ότι γεγονότα G4 και G5 είναι πιθανά και το 2025-2026, δίνοντας περισσότερες ευκαιρίες για σέλας στη Νότια Ευρώπη.
Ο δείκτης Kp: Η γεωμαγνητική δραστηριότητα μετριέται με τον δείκτη Kp (0–9). Για να είναι ορατό το σέλας στη Νότια Ευρώπη και την Ελλάδα, χρειάζεται Kp7+. Στις 10 Μαΐου 2024, ο δείκτης έφτασε το Kp9 — το μέγιστο δυνατό.
📖 Διαβάστε περισσότερα: Betelgeuse: Θα Ζούμε όταν Γίνει Supernova;
📍 Πού στην Ελλάδα
Η Ελλάδα βρίσκεται σε γεωγραφικό πλάτος 35°–41° Β, πολύ νοτιότερα από τις συνηθισμένες ζώνες σέλας. Για τις καλύτερες πιθανότητες:
- Θεσσαλονίκη και Μακεδονία: Το πιο βόρειο σημείο της Ελλάδας, με ανοιχτό ορίζοντα προς βορρά.
- Θράκη: Εξαιρετικά σκοτεινοί ουρανοί, ιδανικές συνθήκες.
- Άλλες περιοχές: Οπουδήποτε μακριά από φωτορύπανση με ανοιχτό ορίζοντα προς βορρά.
Σημαντικό: το σέλας στην Ελλάδα συχνά δεν είναι ορατό με γυμνό μάτι όπως στη Σκανδιναβία — φαίνεται ως αχνή ροζ/κόκκινη λάμψη στον ορίζοντα, αλλά οι φωτογραφικές μηχανές το απαθανατίζουν πολύ καλύτερα.
📸 Πώς να Φωτογραφίσετε
Αν τυχεί να εμφανιστεί ξανά σέλας στην Ελλάδα, εδώ είναι πώς να το απαθανατίσετε:
- Κάμερα: DSLR ή mirrorless με χειροκίνητες ρυθμίσεις (ή έστω smartphone με night mode)
- Φακός: Ευρυγώνιος (14-24mm), ανοιχτό διάφραγμα (f/2.8 ή λιγότερο)
- ISO: 1600-3200
- Έκθεση: 10-25 δευτερόλεπτα
- Τρίποδο: Απαραίτητο για σταθερή εικόνα
- Κατεύθυνση: Στρέψτε προς βορρά, μακριά από φώτα πόλης
Παρακολουθείτε τακτικά το spaceweather.com και την εφαρμογή Aurora Alerts για ειδοποιήσεις σε πραγματικό χρόνο. Με τον Ηλιακό Κύκλο 25 ακόμα κοντά στην κορύφωσή του, οι πιθανότητες να δούμε ξανά σέλας στην Ελλάδα είναι οι υψηλότερες εδώ και δεκαετίες.
