Έξι λεπτά με ένα ψυχολογικό τεστ. Αυτός είναι ο χρόνος που χρειάζονται οι επιστήμονες για να προβλέψουν πόσο πιθανό είναι κάποιος να υποστηρίξει έναν πόλεμο — ή να καταδικάσει τη βία κατά αμάχων. Η απάντηση δεν κρύβεται στις πολιτικές πεποιθήσεις όσο φαντάζεστε, αλλά στη βαθύτερη δομή της προσωπικότητάς μας.
📖 Διαβάστε ακόμα: FOMO: Πώς τα Social Media Τροφοδοτούν το Άγχος σου
🧠 Όταν η παιδική ηλικία σχηματίζει τη στάση απέναντι στον πόλεμο
Η μελέτη «Authoritarianism and the Psychology of War» που δημοσιεύτηκε το 2025, αποκάλυψε κάτι που προκαλεί ανησυχία: τα παιδιά που υπέστησαν συναισθηματική ή σωματική κακοποίηση γίνονται πιο πιθανό να υποστηρίζουν στρατιωτικές συγκρούσεις στην ενηλικίωσή τους. Δεν πρόκειται για συμπτώσεις. Χιλιάδες Βρετανοί πολίτες συμμετείχαν σε αυτήν την έρευνα που εξέτασε πώς οι πρώιμες εμπειρίες διαμορφώνουν τις απόψεις μας για τη βία. «Οι άνθρωποι στην οικογένειά μου έλεγαν πληγωτικά ή προσβλητικά πράγματα», «Με χτυπούσαν τόσο άσχημα που είχα μώλωπες». Αυτές οι εμπειρίες — όχι η φτώχεια ή η έλλειψη εκπαίδευσης — εμφανίστηκαν ως σημαντικοί προβλεπτικοί παράγοντες υποστήριξης του πολέμου. Η ψυχολογία εδώ είναι σκληρή αλλά απλή. Κάποιος που μεγάλωσε μαθαίνοντας ότι η βία είναι λύση, τείνει να τη βλέπει ως αποδεκτή και αργότερα.Ιεραρχίες και κυριαρχία: Ποιοι θέλουν «να μπουν σε τάξη» οι άλλες χώρες
Υπάρχει μια προσωπικότητα που λατρεύει τις ιεραρχίες. Η «κοινωνική κυριαρχία» (social dominance orientation) μετρά πόσο πολύ κάποιος θεωρεί φυσικό ότι κάποιες ομάδες είναι ανώτερες από άλλες. Οι άνθρωποι με υψηλά σκορ συμφωνούν με δηλώσεις όπως: «Το να κερδίζεις είναι πιο σημαντικό από το πώς παίζεις το παιχνίδι» ή «Μερικές φορές ο πόλεμος είναι απαραίτητος για να βάλεις άλλες χώρες στη θέση τους».1.000+ Συμμετέχοντες στη μελέτη
5 Βασικές προσωπικότητες που μετρήθηκαν
📖 Διαβάστε ακόμα: Cyberbullying: Οι Ψυχολογικές Συνέπειες που Κανείς δεν Λέει
⚡ Η ψυχολογία της υποταγής: Γιατί μερικοί λατρεύουν την αυθεντία
Πιο ανησυχητικό όμως είναι το εύρημα για την «αυταρχική υποταγή». Αυτός ο τύπος προσωπικότητας χαρακτηρίζεται από υπερβολικό σεβασμό προς την εξουσία και επιθετικότητα κατά όσων αμφισβητούν τις επίσημες θέσεις. «Η χώρα μας θα ήταν υπέροχη αν κάναμε ό,τι μας λένε οι αρχές». «Είναι σημαντικό τα παιδιά να μάθουν να υπακούνε στις αρχές». Αυτοί οι άνθρωποι δεν υποστηρίζουν τον πόλεμο επειδή πιστεύουν ότι είναι σωστός — τον υποστηρίζουν επειδή τον υποστηρίζουν οι αρχές.Το μοτίβο είναι τρομακτικό: υποταγή προς τα πάνω, επιθετικότητα προς τα πλάγια και προς τα κάτω.«Όσο πιο υποτακτικοί είναι οι άνθρωποι στην εξουσία, τόσο πιο σκληροί γίνονται σε όσους παρεκκλίνουν από αυτό που προτιμούν οι αρχές»
Μελέτη Yendell & Herbert, 2025
Το παράδοξο των θεωριών συνωμοσίας
Έκπληξη; Όσοι πιστεύουν σε θεωρίες συνωμοσίας είναι λιγότερο πιθανό να υποστηρίζουν πολέμους. Η έρευνα δείχνει ότι η δυσπιστία τους απέναντι σε κυβερνητικές και στρατιωτικές αφηγήσεις τους κάνει σκεπτικούς απέναντι σε στρατιωτικές επεμβάσεις. Αυτό το εύρημα έχει άμεσες επιπτώσεις στη σημερινή πολιτική σκηνή του 2026. Οι οπαδοί του «Make America Great Again» που συχνά πιστεύουν σε εναλλακτικές εξηγήσεις για γεγονότα, μπορεί να είναι πιο δύσκολο να πεισθούν για την αναγκαιότητα νέων στρατιωτικών επεμβάσεων.📖 Διαβάστε ακόμα: Growth Mindset: Πώς να Αλλάξεις τον Τρόπο που Σκέφτεσαι
🔬 Όταν ο σαδισμός συναντά τον πόλεμο
Η πιο σκοτεινή πτυχή της έρευνας αφορά τη σχέση μεταξύ «σκοτεινών» στοιχείων προσωπικότητας και υποστήριξης του πολέμου. Η σαδιστική προσωπικότητα — η τάση να απολαμβάνεις την κρυελότητα και τον πόνο των άλλων — αποδείχθηκε ο πιο ισχυρός προβλεπτικός παράγοντας υποστήριξης στρατιωτικών συγκρούσεων.Από την «Σκοτεινή Τριάδα» (psychopathy, narcissism, machiavellianism), μόνο η ψυχοπάθεια συνδέθηκε σημαντικά με την υποστήριξη μαχών. Ο ναρκισσισμός και ο μακιαβελλισμός — παρά τις προσδοκίες — δεν εμφάνισαν στατιστικά σημαντική σχέση.
Αυτό σημαίνει ότι η υποστήριξη για πόλεμο δεν προέρχεται από εγωισμό ή στρατηγική χειραγώγηση, αλλά από βαθύτερες κλίσεις προς επιθετικότητα και κυριαρχία.Βία κατά αμάχων: Η διαφορά που μετράει
Η έρευνα των Ρώσων επιστημόνων Gulevich, Osin και Chernov το 2022 αποκάλυψε κάτι κρίσιμο: υπάρχει διαφορά ανάμεσα στην υποστήριξη στρατιωτικών επιχειρήσεων γενικά και στην έγκριση βίας κατά αμάχων ειδικά. Οι περισσότεροι άνθρωποι που υποστηρίζουν στρατιωτικές επιχειρήσεις δεν υποστηρίζουν απαραίτητα τη βία κατά αμάχων. Εδώ παίζουν ρόλο κοινωνικο-ψυχολογικοί παράγοντες όπως η εθνική ταύτιση και η εμπιστοσύνη στο πολιτικό σύστημα. Αλλά όσοι εγκρίνουν ακραία μέτρα — κλοπή περιουσιών, καταστροφή αστικών υποδομών, ακόμα και χρήση πυρηνικών όπλων — είναι κυρίως άτομα με υψηλά σκορ στη Σκοτεινή Τριάδα. Ο μηχανισμός που τους επιτρέπει αυτήν τη στάση είναι η «ηθική απεμπλοκή»: η ψυχολογική διαδικασία που κάνει βλαβερές συμπεριφορές να φαίνονται δεκτές ή αναγκαίες.📖 Διαβάστε ακόμα: Ikigai: Πώς να Βρεις τον Σκοπό της Ζωής σου
📊 «Αντίστροφη μηχανική» της προσωπικότητας από τις απόψεις για τον πόλεμο
Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες επιπτώσεις αυτής της έρευνας είναι ότι μπορούμε πλέον να κάνουμε «αντίστροφη μηχανική» της προσωπικότητας. Αν γνωρίζουμε την στάση κάποιου απέναντι στον πόλεμο, μπορούμε να εικάσουμε πτυχές της προσωπικότητάς του — ακόμα και της παιδικής του ηλικίας.Υποστήριξη πολέμου
Πιθανή ιστορία κακοποίησης, υψηλή κοινωνική κυριαρχία, αυταρχική υποταγή
Αντίθεση στον πόλεμο
Πιστεύει σε θεωρίες συνωμοσίας, χαμηλή αυταρχική υποταγή, υψηλή ενσυναίσθηση
Η στρατιωτική διάσταση: Επικίνδυνα προφίλ και «σκοτεινός πυρήνας»
Παράλληλη έρευνα σε Σουηδούς ειρηνοφύλακες που αναπτύχθηκαν στο Μάλι αποκάλυψε έναν «σκοτεινό πυρήνα» (core of darkness) — έναν κοινό παρονομαστή που ενώνει όλα τα αρνητικά στοιχεία προσωπικότητας. Οι στρατιώτες με υψηλά σκορ σε αυτόν τον πυρήνα είχαν αρνητικές στάσεις απέναντι στη στρατιωτική ηθική και υψηλότερη συχνότητα ανήθικων συμπεριφορών. Το διπλό πρόσωπο είναι ότι αυτοί οι στρατιώτες θεωρούνται μερικές φορές «οι καλύτεροι δολοφόνοι» — αποτελεσματικοί σε επικίνδυνες αποστολές. Αυτό δημιουργεί ηθικά διλήμματα στη στρατολογία: να προτιμήσεις την αποτελεσματικότητα ή την ηθική;📖 Διαβάστε ακόμα: Love Bombing: Η Σκοτεινή Πλευρά της Υπερβολικής Αγάπης
