Στις 5 Αυγούστου 2010, λίγο πριν τις δύο το μεσημέρι, ο ήχος ήταν σαν έκρηξη βόμβας. 700.000 τόνοι βράχου κατέρρευσαν μέσα στο ορυχείο San José, κοντά στην πόλη Κοπιαπό, στην έρημο Ατακάμα της Χιλής. Μια σήραγγα πρόσβασης εξαφανίστηκε σε δευτερόλεπτα. Και 33 μεταλλωρύχοι βρέθηκαν εγκλωβισμένοι σε 700 μέτρα βάθος.
📖 Διαβάστε περισσότερα: Η ομάδα ράγκμπι που επέζησε 72 μέρες στις Άνδεις
Το ορυχείο εξόρυσσε χαλκό και χρυσό. Είχε ιστορικό ατυχημάτων. Είχε κλείσει στο παρελθόν. Αλλά κανείς δεν περίμενε αυτό: μια ολοκληρωτική κατάρρευση που έκοψε κάθε δρόμο προς τα πάνω. Οι 33 βρέθηκαν σε ένα μικρό καταφύγιο έκτακτης ανάγκης, σχεδιασμένο για 48 ώρες. Θα τους κρατούσε 69 μέρες.
Το ορυχείο San José είχε καταγράψει δεκάδες παραβιάσεις ασφαλείας τα προηγούμενα χρόνια. Το 2007, ένας μεταλλωρύχος σκοτώθηκε σε κατάρρευση και το ορυχείο έκλεισε προσωρινά. Επαναλειτούργησε μόλις ένα χρόνο αργότερα, χωρίς ουσιαστικές βελτιώσεις στα συστήματα ασφαλείας. Η εταιρεία San Esteban Mining είχε ήδη οικονομικά προβλήματα και περιόριζε τις δαπάνες συντήρησης στο ελάχιστο.
— 1 —Το καταφύγιο ήταν μια αίθουσα 50 τετραγωνικών μέτρων σε βάθος 700 μέτρων. Η θερμοκρασία ήταν 35°C, η υγρασία 90%. Ο αέρας δύσκολα ανανεωνόταν. Το νερό ήταν λιγοστό. Και το φαγητό; Δύο κουτιά τόνου, ένα κουτί σολομού, μερικά κράκερ, γάλα σε σκόνη. Αποθέματα για 48 ώρες, σχεδιασμένα για 10 ανθρώπους.
Ο Luis Urzúa, επικεφαλής βάρδιας, πήρε τον έλεγχο. Μοίρασε το φαγητό σε πρόγραμμα σιδερένιας πειθαρχίας: δύο κουταλιές τόνου κάθε 48 ώρες ανά μεταλλωρύχο. Ένα φλιτζάνι γάλα. Μισό κράκερ. Τίποτα παραπάνω. Κανείς δεν ήξερε πόσο θα κρατούσε.
Οργάνωσαν τον χώρο σε ζώνες: ύπνος, φαγητό, εργασία, τουαλέτα. Ο José Henríquez, ευαγγελιστής ιεροκήρυκας, ανέλαβε το «ηθικό». Προσευχές κάθε βράδυ. Ο Mario Sepúlveda, γεμάτος ενέργεια, κρατούσε τη διάθεση ψηλά. Ο Edison Peña αποφάσισε να τρέχει μέσα στις σήραγγες — μέχρι και 5 χιλιόμετρα τη μέρα.
Οι μεταλλωρύχοι δεν ήξεραν αν τους ψάχνουν. Πάνω από αυτούς, οι οικογένειές τους είχαν στήσει το «Campamento Esperanza» — Στρατόπεδο Ελπίδας — ένα αυτοσχέδιο χωριό με σκηνές, σημαίες και κεριά.
Πάνω στην επιφάνεια, κανείς δεν ήξερε αν ήταν ζωντανοί. Τα τρυπάνια διάσωσης δούλευαν ακατάπαυστα, αλλά οι γεωτρήσεις αποτύγχαναν η μία μετά την άλλη. Ο βράχος ήταν πολύ σκληρός. Το βάθος τεράστιο. Η πίεση στις ομάδες διάσωσης ασήκωτη.
Δεκαεπτά μέρες. Στην αρχή, η κυβέρνηση δεν ήθελε να πει ότι υπήρχε ελπίδα. Στατιστικά, σε ατύχημα τέτοιου βάθους, η πιθανότητα επιβίωσης ήταν σχεδόν μηδενική. Αλλά τα τρυπάνια δεν σταμάτησαν.
Στις 22 Αυγούστου — ημέρα 17 — ένα λεπτό γεωτρύπανο διαπέρασε τον βράχο και έφτασε στο καταφύγιο. Όταν τράβηξαν τη βίδα πίσω, βρήκαν ένα σημείωμα δεμένο πάνω της. Γραμμένο με κόκκινο μαρκαδόρο, πάνω σε ένα κομμάτι χαρτί:
📖 Διαβάστε περισσότερα: Τα 4 παιδιά που επέζησαν 40 μέρες στη ζούγκλα
«Estamos bien en el refugio, los 33»
— «Είμαστε καλά στο καταφύγιο, οι 33» — Σημείωμα του José OjedaΉταν η στιγμή που ολόκληρη η Χιλή ανέπνευσε.
— 3 —Με τη γεώτρηση ανοικτή, ξεκίνησε η επικοινωνία. Μέσα από στενούς σωλήνες — τους «palomas» (περιστέρια) — οι μεταλλωρύχοι μπορούσαν πλέον να λαμβάνουν τροφή, νερό, φάρμακα και γράμματα. Ύστερα ήρθε τηλεφωνική γραμμή. Κάμερα. Ακόμα και ένας προβολέας για να βλέπουν ποδόσφαιρο.
Η NASA στάλθηκε στη Χιλή ως σύμβουλος. Ειδικοί σε διαστημική ψυχολογία βοήθησαν στη διαχείριση του εγκλεισμού — η κατάσταση μόνιμου σκοταδιού, υψηλής θερμοκρασίας, χωρίς ορίζοντα. Οι μεταλλωρύχοι είχαν δημιουργήσει τη δική τους μικρή κοινωνία: κανόνες, ρόλους, ρουτίνα. Ο Urzúa ήταν ο «δήμαρχος». Ο Henríquez ο «ιερέας». O Sepúlveda ο «ψυχαγωγός».
Αλλά δεν ήταν όλα ρόδινα. Οι εντάσεις μεγάλωναν. Ο νεότερος μεταλλωρύχος, ο 19χρονος Jimmy Sánchez, εμφάνιζε συμπτώματα άγχους. Ο Yonni Barrios ανακάλυψε ότι η γυναίκα του και η ερωμένη του βρέθηκαν μαζί στο Campamento Esperanza — και οι δύο ήρθαν να τον περιμένουν.
— 4 —Το να στέλνεις φαγητό μέσα από σωλήνα είναι ένα πράγμα. Να βγάλεις 33 ανθρώπους από 700 μέτρα βάθος είναι εντελώς άλλο. Η κυβέρνηση ξεκίνησε τρία παράλληλα σχέδια γεώτρησης — Σχέδιο A, B και Γ — χρησιμοποιώντας διαφορετικά τρυπάνια και τεχνικές.
Ο Jeff Hart, Αμερικανός ειδικός σε γεωτρήσεις, μεταφέρθηκε αεροπορικώς από το Αφγανιστάν. Η αποστολή του: να ανοίξει μια τρύπα αρκετά φαρδιά ώστε να χωρέσει μια κάψουλα διάσωσης. Ο βράχος ήταν γρανίτης. Η διαδικασία θα διαρκούσε εβδομάδες.
Τελικά, τα τρυπάνια του Σχεδίου B — μια συσκευή T-130 — κατάφεραν πρώτα. Στις 9 Οκτωβρίου, η γεώτρηση ολοκληρώθηκε. Ένα σχεδόν τέλειο κυλινδρικό τούνελ, 66 εκατοστά φαρδύ, ένωνε πλέον τους 33 με τον κόσμο. Απέμεναν μόνο μερικές μέρες δοκιμών. Η συνολική επιχείρηση κόστισε περισσότερα από 20 εκατομμύρια δολάρια. Εξοπλισμός και ειδικοί ήρθαν από ΗΠΑ, Καναδά, Αυστραλία και Νότια Αφρική — μια πρωτοφανής διεθνής κινητοποίηση.
— 5 —Η κάψουλα ονομάστηκε «Fénix» — Φοίνιξ. Σχεδιάστηκε από το χιλιανό ναυτικό σε συνεργασία με μηχανικούς της NASA. Ήταν βαμμένη στα χρώματα της χιλιανής σημαίας: κόκκινο, λευκό, μπλε. Μόλις 53 εκατοστά φαρδιά — οι ώμοι ενός ενήλικα την γέμιζαν ολόκληρη.
📖 Διαβάστε περισσότερα: Η κοπέλα που περπάτησε 11 μέρες μόνη στη ζούγκλα
Κάθε μεταλλωρύχος θα έμπαινε μέσα φορώντας ειδική στολή, γυαλιά ηλίου (μετά από 69 μέρες σκοτάδι, το φυσικό φως θα μπορούσε να βλάψει τα μάτια) και ένα «bio-harness» σχεδιασμένο για αστροναύτες, που μετρούσε καρδιακό ρυθμό, αναπνοή, θερμοκρασία.
Η ανάβαση θα κρατούσε 15 λεπτά ανά μεταλλωρύχο. 700 μέτρα μέσα σε ένα κυλινδρικό σωλήνα. Μόνος. Σιωπή. Και η πίεση στα αυτιά — σαν να ανεβαίνεις από τον βυθό.
Η κάψουλα Fénix ζύγιζε 420 κιλά και είχε ύψος 3,95 μέτρα. Στο εσωτερικό της υπήρχαν μπουκάλια οξυγόνου, κάμερα, επικοινωνιακός εξοπλισμός και εφεδρικά φρένα σε περίπτωση αστοχίας.
Στις 12 Οκτωβρίου, λίγο μετά τις 23:15 τοπική ώρα, η επιχείρηση ξεκίνησε. Πρώτος κατέβηκε ένας τεχνικός ειδικός, ο Manuel González, για να ελέγξει τη σήραγγα. Μετά, ξεκίνησε η ανάβαση.
Ο πρώτος μεταλλωρύχος που βγήκε στην επιφάνεια ήταν ο Florencio Ávalos — επιλέχθηκε γιατί ήταν ο πιο υγιής. Έφτασε στα 00:10 της 13ης Οκτωβρίου. Η οικογένειά του ήταν εκεί. Ο Πρόεδρος Sebastián Piñera ήταν εκεί. Χιλιάδες κόσμου ήταν εκεί. Αγκαλιάστηκαν. Ο κόσμος φώναξε «Chile! Chile!»
Ένας-ένας, οι μεταλλωρύχοι ανέβαιναν. Ο Mario Sepúlveda έφερε μαζί του μια σακούλα πέτρες από το βάθος — αναμνηστικά. Ο Omar Reygadas γονάτισε στο έδαφος κρατώντας μια Βίβλο. Ο Esteban Rojas, μετά από 25 χρόνια συμβίωσης, έκανε πρόταση γάμου στη σύντροφό του — ζωντανά, μπροστά σε ένα δισεκατομμύριο τηλεθεατές.
— 7 —Ο Luis Urzúa ήταν ο τελευταίος. Ο αρχηγός. Αυτός που κράτησε τους 32 συναδέλφους του ζωντανούς τις πρώτες 17 μέρες σιωπής. Βγήκε στις 21:55 της 13ης Οκτωβρίου — σχεδόν 22 ώρες μετά τον Ávalos. Αγκάλιασε τον Πρόεδρο. Και είπε:
«Οι 70 μέρες που παλέψαμε τόσο σκληρά δεν πήγαν χαμένες. Είχαμε δύναμη, είχαμε πνεύμα, θέλαμε να παλέψουμε — για τις οικογένειές μας.»
— Luis Urzúa, κατά την έξοδό του από το ορυχείο, 13 Οκτωβρίου 2010Ο Piñera απάντησε: «Σε συγχαίρω γιατί έκανες το καθήκον σου, βγαίνοντας τελευταίος σαν καπετάνιος πλοίου. Δεν είσαι ο ίδιος πια, και η χώρα δεν είναι η ίδια μετά από αυτό.»
Κάτω από τη γη, οι 6 διασώστες κράτησαν ένα πανό: «Misión cumplida» — αποστολή ολοκληρώθηκε.
📖 Διαβάστε περισσότερα: Ο ορειβάτης που έκοψε το χέρι του για να σωθεί
— 8 —Και οι 33 μεταλλωρύχοι μεταφέρθηκαν σε νοσοκομείο στην Κοπιαπό. Όλοι είχαν σοβαρές οδοντικές μολύνσεις. Μερικοί είχαν προβλήματα όρασης. Ένας διαγνώστηκε με πνευμονία. Αλλά η κατάστασή τους ήταν πολύ καλύτερη απ" ό,τι περίμεναν οι γιατροί.
Η ζωή μετά το ορυχείο δεν ήταν εύκολη. Πολλοί υπέφεραν από μετατραυματικό στρες. Κάποιοι χώρισαν. Άλλοι δεν κατάφεραν να ξαναβρούν δουλειά. Η υπόσχεση αποζημίωσης από το κράτος αργούσε. Το ορυχείο San José δεν ξαναλειτούργησε ποτέ.
Το 2015, η ταινία «The 33» με τον Antonio Banderas στον ρόλο του Mario Sepúlveda αφηγήθηκε τα γεγονότα στη μεγάλη οθόνη. Ο Edison Peña, που έτρεχε στις σήραγγες, προσκλήθηκε να τρέξει στον Μαραθώνιο της Νέας Υόρκης εκείνο τον Νοέμβριο — και τον ολοκλήρωσε υπό αποθέωση.
Αλλά εκείνο το βράδυ, τον Οκτώβριο του 2010, κάτι συνέβη που δεν ξαναγίνεται εύκολα. Ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι παρακολούθησαν ζωντανά 33 ξένους να ανεβαίνουν από τα σπλάχνα της γης. Και κάθε φορά που η κάψουλα Fénix έφτανε στην επιφάνεια, κάθε φορά που ένας μεταλλωρύχος αγκάλιαζε τη γυναίκα του, τα παιδιά του, τον πατέρα του — ο κόσμος σταματούσε για λίγο να αναπνεύσει.
Ο Piñera είπε αργότερα: «Ελπίζω από δω και πέρα ο κόσμος να συνδέει τη Χιλή με αυτή τη διάσωση — όχι με τα χρόνια της δικτατορίας.» Υποσχέθηκε αλλαγές στα πρότυπα ασφαλείας των ορυχείων. Μερικές έγιναν. Πολλές όχι.
Η ιστορία των 33 παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα κατορθώματα διάσωσης στην ανθρώπινη ιστορία. Όχι γιατί η τεχνολογία ήταν τέλεια, αλλά γιατί 33 άνθρωποι αποφάσισαν ότι θα ζήσουν — μαζί.
