Joaquín Archivaldo Guzmán Loera — γνωστός σε ολόκληρο τον κόσμο ως «El Chapo» (Ο Κοντός) — δεν ήταν απλώς ένας βαρόνος ναρκωτικών. Ήταν ο αρχηγός του καρτέλ της Σιναλόα, της πιο ισχυρής εγκληματικής οργάνωσης στο δυτικό ημισφαίριο. Με εκτιμώμενη περιουσία 12-14 δισεκατομμυρίων δολαρίων, ο Guzmán ήταν στη λίστα Forbes ως ένας από τους πλουσιότερους ανθρώπους στον κόσμο. Ήταν υπεύθυνος, σύμφωνα με αμερικανικές αρχές, για τον θάνατο πάνω από 34.000 ανθρώπων.
📖 Διαβάστε περισσότερα: Η ληστεία τράπεζας μέσα από τούνελ στη Βραζιλία
Γεννήθηκε στο La Tuna, ένα βουνίσιο χωριό του δήμου Μπαντιραγουάτο της Σιναλόα, μέσα σε απόλυτη φτώχεια. Ο πατέρας του, Emilio Guzmán Bustillos, καλλιεργούσε αφιόνι στα βουνά — η μόνη «βιομηχανία» της περιοχής. Μέχρι τα 30 του, ο Joaquín είχε αναλάβει τον έλεγχο της μεγαλύτερης ροής κοκαΐνης, ηρωίνης και μεθαμφεταμίνης από το Μεξικό προς τις ΗΠΑ. Ο θρύλος του χτίστηκε πάνω σε δύο πράγματα: αδίστακτη βία και τούνελ.
Γιατί ο El Chapo δεν ήταν μόνο ειδικός στα ναρκωτικά. Ήταν πρωτοπόρος στα υπόγεια περάσματα. Είχε κατασκευάσει δεκάδες σήραγγες κάτω από τα σύνορα ΗΠΑ-Μεξικού, ολοκληρωμένες με φωτισμό, εξαερισμό και σύστημα μεταφοράς. Στις πρώτες επιχειρήσεις του, πακετάρισε κοκαΐνη μέσα σε κονσέρβες τσίλι με την επωνυμία «La Comadre» και τις έστελνε με τρένο στις ΗΠΑ. Τα χρήματα γύρναγαν σε τεράστιες βαλίτσες γεμάτες μετρητά, μέσω διεφθαρμένων τελωνειακών στο αεροδρόμιο της Πόλης του Μεξικού. Αυτή η εμπειρία θα του χρησίμευε αργότερα, όταν αποφάσισε να κάνει τη μεγαλύτερη απόδραση σε φυλακή μέγιστης ασφαλείας.
1.5 χλμ μήκος τούνελ · 10 μ. βάθος κάτω από τη γη · 2 αποδράσεις από φυλακή · $14 δισ. εκτιμώμενη περιουσία
Η πρώτη φορά που ο El Chapo απέδρασε ήταν σχεδόν κωμική στην απλότητά της. Τον Ιανουάριο του 2001, φυλακισμένος στη φυλακή Puente Grande του Χαλίσκο, ο Guzmán βγήκε κρυμμένος μέσα σε ένα καρότσι πλυντηρίου. Ο φρουρός Francisco «El Chito» Camberos Rivera άνοιξε ηλεκτρονικά την πόρτα του κελιού του, και ο συντηρητής Javier Camberos τον κύλησε μέσα από πολλές πόρτες μέχρι την κεντρική έξοδο. Από εκεί, τον μετέφεραν στο πορτ-μπαγκάζ ενός αυτοκινήτου. Σε ένα βενζινάδικο λίγο πιο μακριά, ο Camberos μπήκε μέσα να πληρώσει — και όταν γύρισε, ο Guzmán είχε εξαφανιστεί στη νύχτα με τα πόδια.
Η αλήθεια ήταν ότι είχε εξαγοράσει σχεδόν ολόκληρο το προσωπικό. Φρουροί, διευθυντές, ακόμα και αξιωματούχοι του υπουργείου Δικαιοσύνης δέχονταν δωροδοκίες. Στους φρουρούς που δωροδόκησε, η ιστορία που τους είπαν ήταν ότι ο Guzmán λαθρέμπορε χρυσό — υποτίθεται εξορυγμένο στο εργαστήρι κρατουμένων — έξω από τη φυλακή, για να μη σηκώνουν υποψίες. Η απόδραση κόστισε 2,5 εκατομμύρια δολάρια σε δωροδοκίες. Συνολικά, 78 άτομα ενεπλάκησαν στο σχέδιο. Ο διευθυντής της φυλακής φυλακίστηκε αργότερα. Ένας φρουρός που αποκάλυψε τι γινόταν, εξαφανίστηκε επτά χρόνια αργότερα — πιθανότατα δολοφονήθηκε κατ" εντολή του Guzmán.
Για 13 χρόνια, κυκλοφορούσε ελεύθερος. Ο πιο καταζητούμενος άνθρωπος στο δυτικό ημισφαίριο ζούσε στα βουνά της Σιναλόα, μετακομίζοντας συνεχώς, προστατευμένος από περίπου 300 ένοπλους πληροφοριοδότες και σωματοφύλακες — ένα δίκτυο ασφαλείας αντίστοιχο αρχηγού κράτους. Χρησιμοποιούσε θωρακισμένα αυτοκίνητα, αεροσκάφη, τζιπ παντός εδάφους και εξελιγμένο εξοπλισμό αντικατασκοπείας.
Τον Φεβρουάριο του 2014, μετά από κοινή επιχείρηση μεξικανικών και αμερικανικών δυνάμεων, συνελήφθη σε condominiums στη Mazatlán — στο δωμάτιο 401 του τέταρτου ορόφου. Εξήντα πέντε πεζοναύτες σε δέκα ημιφορτηγά εισέβαλαν στις 3:45 τα ξημερώματα. Είχε σχεδιάσει να δει τις δίδυμες νεογέννητες κόρες του πριν αποσυρθεί στα βουνά. Μεταφέρθηκε στη φυλακή Altiplano — τη φυλακή μέγιστης ασφαλείας του Μεξικού.
Αμέσως μετά τη σύλληψή του, ξεκίνησε ένα τεράστιο κατασκευαστικό έργο. Σε ένα αγρόκτημα στη γειτονιά Santa Juanita, 1,5 χιλιόμετρο μακριά από τη φυλακή Altiplano, μια ομάδα κατασκευαστών ξεκίνησε να σκάβει. Εργάστηκαν μήνες ολόκληρους, μέρα και νύχτα. Κανείς δεν κατάλαβε. Ή μάλλον, κανείς δεν ήθελε να καταλάβει. Η σύζυγος του Guzmán, Emma Coronel Aispuro, πρώην βασίλισσα ομορφιάς, φέρεται να συντόνισε μέρος της επιχείρησης από τα παρασκήνια.
📖 Διαβάστε περισσότερα: Το πείραμα που απέδειξε πόσο εύκολα υπακούμε εντολές
Το τούνελ ήταν θαύμα μηχανικής: 1.500 μέτρα μήκος, 1,70 μέτρα ύψος, 75 εκατοστά πλάτος, 10 μέτρα κάτω από το έδαφος. Είχε ηλεκτρικό φωτισμό με σωλήνες LED, σύστημα εξαερισμού με αεραγωγούς, υψηλής ποιότητας υλικά κατασκευής, και — η κορυφαία πινελιά — μια τροποποιημένη μοτοσυκλέτα τοποθετημένη πάνω σε ράγες, σαν μικρό τρένο, για γρήγορη μεταφορά ανθρώπων και υλικών. Ο τρόπος κατασκευής θύμιζε τις δεκάδες σήραγγες που ο Guzmán είχε χτίσει κάτω από τα σύνορα ΗΠΑ-Μεξικού για τη μεταφορά φορτίων.
Η είσοδος στη μεριά της φυλακής ήταν ένα τετράγωνο άνοιγμα 50x50 εκατοστών — ακριβώς κάτω από το ντους του κελιού του Guzmán. Η θέση είχε επιλεγεί προσεκτικά: ήταν το μοναδικό σημείο του κελιού που δεν κάλυπταν οι κάμερες ασφαλείας. Στην άλλη άκρη, ένα ημιτελές σπίτι χρησίμευε ως σημείο εξόδου — ένα κτίριο υπό κατασκευή που δεν τραβούσε καμία προσοχή στη γειτονιά.
Κόστος κατασκευής: Η DEA εκτίμησε ότι το τούνελ κόστισε πάνω από 5 εκατομμύρια δολάρια. Για τον El Chapo, που κέρδιζε περίπου 500 εκατ. δολάρια τον μήνα, αυτό ήταν ψιλά. Κατά τη διάρκεια της δίκης του, η δικαιοσύνη ζήτησε δήμευση περιουσίας πάνω από 12,6 δισ. δολαρίων.
Τα βίντεο ασφαλείας δείχνουν ακριβώς τι συνέβη. Στις 20:52 του βράδυ, ο Guzmán κάθεται στο κρεβάτι του. Σηκώνεται. Πάει προς το μπάνιο. Σκύβει πίσω από τον τοίχο του ντους — και εξαφανίζεται. Κυριολεκτικά. Η κάμερα δείχνει ένα άδειο κελί. Το ντους ήταν η μόνη τυφλή γωνία στο κελί — κάτι που σίγουρα δεν ήταν σύμπτωση.
Κάτω από το ντους, μια σκάλα οδηγούσε 10 μέτρα κάτω, σε ένα τούνελ ύψους ανθρώπου. Ο Guzmán κατέβηκε, μπήκε πάνω στη μοτοσυκλέτα, και «οδήγησε» 1.500 μέτρα μέσα σε λίγα λεπτά. Στην άλλη άκρη, ένα σπίτι ήταν έτοιμο: καθαρά ρούχα, νέα ταυτότητα, αυτοκίνητο. Ένα ολόκληρο σχέδιο διαφυγής, σχεδιασμένο με στρατιωτική ακρίβεια.
Οι φρουροί κατάλαβαν ότι λείπει μετά από 25 λεπτά. Εκείνο το βράδυ εργάζονταν 120 υπάλληλοι στη φυλακή. Αρχικά κρατήθηκαν 18 που δούλευαν στην πτέρυγα του Guzmán, ενώ μέχρι το απόγευμα της επόμενης μέρας κλήθηκαν 31 για ανάκριση. Ο διευθυντής της φυλακής, Valentín Cárdenas Lerma, ήταν ανάμεσα στους συλληφθέντες. Η μεξικανική κυβέρνηση εξέδωσε διεθνή ειδοποίηση, ακυρώθηκαν πτήσεις στο αεροδρόμιο Toluca, και στρατιώτες κατέλαβαν θέσεις στο διεθνές αεροδρόμιο της Πόλης του Μεξικού. Μέχρι να αντιδράσουν, ο El Chapo ήταν ήδη στα βουνά.
Ο πρόεδρος Peña Nieto βρισκόταν καθοδόν για επίσημη επίσκεψη στη Γαλλία. Ο υπουργός Εσωτερικών Miguel Ángel Osorio Chong, που ήταν ήδη στο Παρίσι, γύρισε αμέσως στο Μεξικό. Ο πρόεδρος χαρακτήρισε την απόδραση «προσβολή» προς το μεξικανικό κράτος και τέθηκε αμοιβή 60 εκατομμυρίων πέσος (περίπου 3,8 εκατ. δολαρίων) για πληροφορίες.
Η ελευθερία του κράτησε μόλις 6 μήνες — και εν μέρει, την έχασε λόγω ματαιοδοξίας. Η μεξικανή ηθοποιός Kate del Castillo είχε γράψει ανοιχτή επιστολή προς τον Guzmán το 2012, εκφράζοντας τη συμπάθειά της. Οι δικηγόροι του τον έφεραν σε επαφή μαζί της. Μετά την απόδρασή του το 2015, σχεδίαζαν μαζί μια ταινία για τη ζωή του. Ο αμερικανός ηθοποιός Sean Penn έμαθε για τη σύνδεση μέσω κοινής γνωστής και ζήτησε να τον συνοδεύσει για συνέντευξη στο περιοδικό Rolling Stone.
📖 Διαβάστε περισσότερα: Ο απατεώνας που πούλησε τον Πύργο του Άιφελ
Η συνάντηση εντοπίστηκε από τις μυστικές υπηρεσίες μέσω υποκλοπών κινητών τηλεφώνων. Στις αρχές Οκτωβρίου 2015, μεξικανοί πεζοναύτες εισέβαλαν σε ράντσο κοντά στην Ταμαζούλα, στα βουνά Σιέρα Μάδρε. Ο Guzmán δέχτηκε πυρά αλλά κατάφερε να διαφύγει — αυτή τη φορά κρύβοντας τον εαυτό του πίσω από δύο γυναίκες (τις προσωπικές του μαγείρισσες) και ένα κορίτσι, κρατώντας το παιδί στα χέρια του ως ανθρώπινη ασπίδα. Ο εισαγγελέας δήλωσε ότι «το ελικόπτερο τον εντόπισε, αλλά αποφασίστηκε να μην πυροβολήσουν».
Τον Ιανουάριο του 2016, οι αρχές εντόπισαν «ένοπλους» σε σπίτι στην παράκτια πόλη Los Mochis, Σιναλόα. Παρακολούθησαν τις επικοινωνίες για ένα μήνα — κωδικές ονομασίες «η Γιαγιά» ή «η Θεία» σήμαιναν τον El Chapo. Η τελική πράξη ήρθε όταν οι ένοπλοι στο σπίτι παρήγγειλαν τεράστια ποσότητα τάκος — σημάδι ότι ο «VIP» είχε φτάσει.
Στην έφοδο, σκοτώθηκαν 5 ένοπλοι, συνελήφθησαν 6, και τραυματίστηκε ένας πεζοναύτης. Βρέθηκαν 2 θωρακισμένα οχήματα, 8 τυφέκια εφόδου — ανάμεσά τους 2 Barrett M82 ελεύθερου σκοπευτή — 2 M16 με εκτοξευτές χειροβομβίδων, και ένας φορτωμένος ρουκετοβόλος RPG. Και πάλι, ο Guzmán είχε τούνελ διαφυγής — αυτή τη φορά κάτω από μπανιέρα. Κατάφερε να φτάσει σε υπόνομο, αλλά βγήκε σε κεντρικό δρόμο. Έκλεψε ένα αυτοκίνητο. Τον έπιασαν λίγα λεπτά αργότερα.
Τον Ιανουάριο του 2017, εκδόθηκε στις ΗΠΑ. Η δίκη του στο ομοσπονδιακό δικαστήριο του Μπρούκλιν διήρκεσε τρεις μήνες — ξεκίνησε με εναρκτήριες αγορεύσεις στις 13 Νοεμβρίου 2018 και τελικές αγορεύσεις στις 31 Ιανουαρίου 2019. Στις 12 Φεβρουαρίου 2019, κρίθηκε ένοχος σε όλες τις κατηγορίες. Στις 17 Ιουλίου 2019, καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη συν 30 χρόνια και διατάχθηκε δήμευση πάνω από 12,6 δισεκατομμύρια δολάρια.
Κρατείται στη φυλακή ADX Florence του Κολοράντο — γνωστή ως η «Alcatraz των Βραχωδών Ορέων», η πιο ασφαλής φυλακή supermax των ΗΠΑ. Εκεί κρατούνται τρομοκράτες, κατάσκοποι και οι πλέον επικίνδυνοι εγκληματίες στον κόσμο. Ο El Chapo περνάει 23 ώρες τη μέρα μόνος, σε κελί χωρίς παράθυρα, με ελάχιστη ανθρώπινη επαφή.
Η ίδια η σύζυγός του, Emma Coronel Aispuro, συνελήφθη τον Φεβρουάριο του 2021 στο αεροδρόμιο Dulles, κατηγορούμενη για συνωμοσία διακίνησης κοκαΐνης, μεθαμφεταμίνης και ηρωίνης στις ΗΠΑ — αλλά και για συνέργεια στην απόδραση του 2015. Καταδικάστηκε σε τρία χρόνια φυλάκιση και αποφυλακίστηκε τον Σεπτέμβριο του 2023.
Η απόδραση δεν ήταν μόνο μια ιστορία τόλμης — ήταν μια ιστορία αποτυχίας ενός κράτους. Πώς χτίζεται ένα τούνελ 1,5 χιλιομέτρου δίπλα σε φυλακή μέγιστης ασφαλείας χωρίς να το αντιληφθεί κανείς; Η απάντηση — και όλοι τη γνωρίζουν — είναι η διαφθορά. Δεκάδες αξιωματούχοι, φρουροί και αστυνομικοί συνελήφθησαν μετά την απόδραση. Ο El Chapo δεν σκάβει τούνελ — πληρώνει ανθρώπους να σκάψουν. Και στο Μεξικό, πολλοί ήταν πρόθυμοι. Η ιστορία του δεν τελειώνει με τη σύλληψή του. Το καρτέλ της Σιναλόα εξακολουθεί να λειτουργεί. Τα ναρκωτικά εξακολουθούν να περνούν τα σύνορα. Και κάπου στο Μεξικό, κάποιος πιθανώς σκάβει ένα νέο τούνελ.
