Η απίστευτη ιστορία επιβίωσης του Ernest Shackleton στην Ανταρκτική

Τον Αύγουστο του 1914, λίγες μέρες μετά το ξέσπασμα του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, ο Sir Ernest Shackleton αναχώρησε από το Λονδίνο με ένα πλοίο ονόματι Endurance και 27 άνδρες. Ο στόχος του: η πρώτη διάσχιση της Ανταρκτικής ηπείρου μέσω του Νότιου Πόλου. Ήταν η τελευταία μεγάλη αποστολή της «ηρωικής εποχής» των πολικών εξερευνήσεων. Αυτό που ακολούθησε δεν ήταν θρίαμβος εξερεύνησης — ήταν μια από τις πιο απίστευτες ιστορίες επιβίωσης που καταγράφηκε ποτέ. Κανένας δεν πάτησε στην Ανταρκτική ήπειρο. Αλλά όλοι οι 28 άνδρες γύρισαν ζωντανοί.

📖 Διαβάστε περισσότερα: Ο άνθρωπος που χτυπήθηκε 7 φορές από κεραυνό

Το Endurance, ένα τρικάταρτο μπαρκεντίνι ενισχυμένο για πολικούς πάγους, σαλπάρει από το Λονδίνο. Στο κατάστρωμά του, 28 άνδρες — ναυτικοί, επιστήμονες, φωτογράφος, μάγειρας, ξυλουργός — και 69 σκύλοι έλκηθρου. Ο αέρας μυρίζει πόλεμο. Η Ευρώπη βυθίζεται στο χάος. Αλλά ο Shackleton κοιτάζει νότια, προς τον τελευταίο ακατάκτητο στόχο.

Αφού σταμάτησε σύντομα στο Μπουένος Άιρες, το πλοίο πλέει προς τη Νότια Γεωργία — ένα μικρό βρετανικό νησί στο νότιο Ατλαντικό, τελευταίος σταθμός πολιτισμού πριν την Ανταρκτική. Εκεί, οι φαλαινοθήρες προειδοποιούν τον Shackleton: οι πάγοι αυτή τη χρονιά είναι ασυνήθιστα πυκνοί. Ο Shackleton αποφασίζει να προχωρήσει.

Το Endurance αφήνει τη Νότια Γεωργία και κατευθύνεται νότια, στα πιο ύπουλα νερά του πλανήτη. Η Θάλασσα Weddell είναι γνωστή για τα τεράστια παγόβουνα και τα πακ-πάγου που κινούνται αρνητικά — σαν τεράστιοι μύλοι που συνθλίβουν ό,τι βρεθεί ανάμεσά τους. Τις πρώτες εβδομάδες, το Endurance πλέει μέσα σε αραιό πάγο, βρίσκοντας περάσματα ανάμεσα σε πλάκες.

Αλλά σταδιακά ο πάγος πυκνώνει. Οι θερμοκρασίες πέφτουν. Κάθε μέρα η πρόοδος μικραίνει. Στα μέσα Ιανουαρίου 1915, σε απόσταση μόλις 130 χιλιομέτρων από τον προορισμό τους — τον κόλπο Vahsel — το πλοίο σταματά. Ο πάγος το περικυκλώνει ολόκληρο. Δεν μπορεί να κινηθεί ούτε εμπρός ούτε πίσω. Το Endurance είναι αιχμάλωτο.

Για εννέα μήνες, το Endurance παραμένει ακίνητο, παγιδευμένο σε τεράστια στρώματα πάγου. Ο Shackleton κατανοεί γρήγορα ότι η αποστολή διάσχισης έχει χαθεί. Τώρα ο μόνος στόχος είναι η επιβίωση. Οι 28 μετατρέπουν το πλοίο σε χειμερινή βάση. Οι σκύλοι προπονούνται, η τροφή μοιράζεται αυστηρά, βράδια περνούν με τραγούδια και θεατρικές παραστάσεις.

Ο Shackleton λειτουργεί ως ψυχολόγος όσο και ως αρχηγός. Δίνει στους πιο προβληματικούς ανθρώπους σκηνές δίπλα του. Κρατάει ηθικό ψηλά μέσω ρουτίνας και χιούμορ. Ο φωτογράφος Frank Hurley τραβά φωτογραφίες που αργότερα θα γίνουν εμβληματικές — εικόνες ενός πλοίου που σφίγγεται αργά μέσα σε παγωμένα σαγόνια.

Αλλά ο πάγος δεν σταματά να πιέζει. Τον Οκτώβριο, οι πλάκες αρχίζουν να συνθλίβουν το Endurance. Τα ξύλα τρίζουν. Νερό εισχωρεί. Ο Shackleton δίνει εντολή εκκένωσης. Εφόδια, τρόφιμα, βάρκες σωσίβιες — όλα μεταφέρονται πάνω στον πάγο. Στις 21 Νοεμβρίου, το Endurance βυθίζεται κάτω από τον πάγο. Οι 28 μένουν μόνοι στην παγωμένη θάλασσα, χωρίς πλοίο, χωρίς ασύρματο, χωρίς κανέναν να ξέρει πού είναι.

Για πέντε μήνες, οι 28 άνδρες ζουν πάνω σε ένα αιωρούμενο κομμάτι πάγου — το «Ocean Camp» και αργότερα το «Patience Camp.» Κοιμούνται σε σκηνές με θερμοκρασίες -30°C. Τρώνε φώκιες, πιγκουίνους, και ό,τι μπόρεσαν να σώσουν από το πλοίο. Η νύχτα διαρκεί 20 ώρες κάθε μέρα.

Ο Shackleton δεν αφήνει κανέναν να χάσει ελπίδα. Η πειθαρχία στο στρατόπεδο είναι αυστηρή αλλά δίκαιη. Μοιράζεται τα ίδια καθήκοντα με τους υπόλοιπους — μαγειρεύει, καθαρίζει, κάνει βάρδια. Κανένα προνόμιο αρχηγού. Αυτός ο τρόπος ηγεσίας κερδίζει την αφοσίωση των ανδρών σε βαθμό που θα κρίνει αργότερα τη ζωή τους.

Ο πάγος μεταφέρει αργά το στρατόπεδο βορειοδυτικά, μακριά από την ξηρά. Ο Shackleton παρακολουθεί τις συντεταγμένες τους με αγωνία. Ελπίζει ότι η θάλασσα θα τους φέρει κοντά στο Νησί Paulet ή κάποιο άλλο σημείο ξηράς. Αλλά ο πάγος έχει δικούς του κανόνες.

Τον Απρίλιο του 1916, ο πάγος αρχίζει επιτέλους να σπάει. Αλλά αυτό δεν είναι καλό νέο — σημαίνει ότι η πλατφόρμα τους διαλύεται. Ο Shackleton δίνει εντολή εκτόξευσης των τριών σωσίβιων λέμβων: James Caird, Dudley Docker και Stancomb Wills. Τα 28 μέλη χωρίζονται στις τρεις βάρκες και αρχίζουν να κωπηλατούν μέσα σε παγωμένα νερά γεμάτα πάγο.

Επτά μέρες αγωνίας ακολουθούν. Κύματα σπάνε πάνω στις μικρές βάρκες. Ο πάγος γδέρνει τα πλευρά. Οι άνδρες παγώνουν — κυριολεκτικά. Δαγκωτό από τον ψυχρό αέρα, μουσκεμένοι μέχρι το κόκαλο, ύπνος ανύπαρκτος. Αλλά στις 15 Απριλίου, βλέπουν ξηρά: Νησί Elephant. Ένας γκρίζος, ανεμοδαρμένος βράχος στην άκρη του κόσμου. Δεν είναι παράδεισος. Αλλά είναι στεριά.

Το Νησί Elephant είναι ακατοίκητο. Κανένα πλοίο δεν περνά από εκεί. Αν παραμείνουν, θα πεθάνουν. Ο Shackleton αποφασίζει να κάνει κάτι που ακούγεται σαν αυτοκτονία: να πλεύσει 800 ναυτικά μίλια μέσα στο πιο άγριο πέλαγος του κόσμου — το «Drake Passage» — με μία μόνο σωσίβια βάρκα μήκους 6,7 μέτρων, για να φτάσει στη Νότια Γεωργία και να φέρει βοήθεια.

Διαλέγει πέντε άνδρες: τον πλοηγό Frank Worsley, τον Tom Crean, τον Harry McNish, τον Timothy McCarthy και τον John Vincent. Ο ξυλουργός McNish ενισχύει τη βάρκα James Caird με ξύλα και μουσαμάδες. Γεμίζουν πέτρες για έρμα, αποθηκεύουν νερό σε βαρέλια, φορτώνουν τρόφιμα για ένα μήνα. Στις 24 Απριλίου, σαλπάρουν.

Αυτό που ακολουθεί είναι 16 μέρες κόλασης. Κύματα ύψους 20 μέτρων. Ανέμοι δύναμης τυφώνα. Η βάρκα αναποδογυρίζεται σχεδόν πολλές φορές. Πάγος καλύπτει τα πανιά — πρέπει να τον σπάνε με τα χέρια ή η βάρκα θα βυθιστεί υπό το βάρος. Ο Worsley πλοηγεί με εξάντα μόνο μέσα σε σύννεφα — βλέπει τον ήλιο μόνο τέσσερις φορές σε 16 μέρες. Κάθε μέτρηση πρέπει να είναι τέλεια. Ένα λάθος ενός βαθμού, και θα χάσουν τη Νότια Γεωργία, εξαφανιζόμενοι στον ωκεανό.

Μετά από 16 μέρες, ο Worsley κάνει αυτό που θεωρείται ένα από τα μεγαλύτερα κατορθώματα ναυσιπλοΐας στην ιστορία: εντοπίζει τη Νότια Γεωργία μέσα σε ωκεανό χωρίς ορόσημα. Βλέπουν ξηρά. Αλλά η ανακούφιση είναι σύντομη — μια τεράστια καταιγίδα τους σπρώχνει πίσω. Για 24 ώρες παλεύουν να μην συντριβούν στα βράχια. Τελικά βρίσκουν ένα μικρό όρμο και προσεγγίζουν.

Αλλά αποβιβάζονται στη λάθος πλευρά του νησιού. Ο σταθμός φαλαινοθηρίας Stromness — ο μοναδικός κατοικημένος σταθμός — βρίσκεται στην απέναντι ακτή, πίσω από αδιάβατα βουνά που κανένας δεν είχε διασχίσει ποτέ. Τρεις από τους έξι — McNish, McCarthy, Vincent — είναι πολύ εξαντλημένοι για να συνεχίσουν. Ο Shackleton τους αφήνει με τη βάρκα και αναλαμβάνει μαζί με τους Worsley και Crean τη διάσχιση.

Χωρίς χάρτη, χωρίς ορειβατικό εξοπλισμό, με μόνο ένα σχοινί και έναν πάγο-τσεκούρι, οι τρεις άνδρες ξεκινούν τη διάσχιση των παγωμένων βουνών της Νοτίου Γεωργίας. Κανένας πριν από αυτούς δεν είχε διασχίσει αυτό το εσωτερικό — και με καλό λόγο. Παγετώνες, χαράδρες, αιχμηρές κορυφές και ομίχλη τους περιβάλλουν.

Περπατούν 36 ώρες χωρίς στάση. Σε ένα σημείο, βρίσκονται σε κορυφή βουνού με γκρεμό μπροστά τους και δεν μπορούν να γυρίσουν πίσω γιατί η νύχτα πέφτει. Ο Shackleton αποφασίζει κάτι τρελό: τυλίγουν το σχοινί κάτω από τα σώματά τους και γλιστρούν κάτω τον γκρεμό σαν τσουλήθρα, στα τυφλά, χωρίς να ξέρουν τι υπάρχει στον πάτο. Επιβιώνουν.

Στις 20 Μαΐου, ακούνε κάτι που δεν έχουν ακούσει εδώ και 17 μήνες: μια σφυρίχτρα εργοστασίου. Ο σταθμός Stromness βρίσκεται μπροστά τους. Τρεις σκιές — βρώμικοι, γενειοφόροι, ρακένδυτοι — κατεβαίνουν από τα βουνά. Ο διευθυντής του σταθμού, Thoralf Sørlle, τους κοιτά χωρίς να τους αναγνωρίζει. «Ποιοι είστε;» ρωτά. «Το όνομά μου είναι Shackleton,» απαντά. Ο Sørlle κλαίει.

Ο Shackleton δεν χάνει ούτε στιγμή. Αρχικά στέλνει βάρκα να μαζέψει τους τρεις άνδρες στην αντίπερα ακτή της Νοτίου Γεωργίας. Μετά αρχίζει τις προσπάθειες διάσωσης των 22 που περιμένουν στο Νησί Elephant. Οι πρώτες τρεις απόπειρες αποτυγχάνουν — τα πλοία δεν μπορούν να περάσουν τον πάγο.

Στην τέταρτη προσπάθεια, με ένα χιλιανό ρυμουλκό ονόματι Yelcho, ο Shackleton φτάνει στο Νησί Elephant στις 30 Αυγούστου 1916. Βλέπει μέσα από τα κιάλια του ανθρώπους στην παραλία. Τους μετράει. Ένας. Δύο. Τρεις... Είκοσι δύο. Είναι όλοι εκεί. Κανένας δεν πέθανε. Τέσσερις μήνες μόνοι σε ακατοίκητο νησί, με ανεστραμμένες βάρκες σαν στέγη, τρώγοντας πιγκουίνους και φώκιες — και ήταν όλοι ζωντανοί.

Ο Shackleton φωνάζει από το πλοίο: «Είστε όλοι καλά;» Η απάντηση έρχεται αμέσως: «Όλοι καλά!» Η επιχείρηση εκκένωσης ολοκληρώνεται μέσα σε μία ώρα — ο Shackleton φοβάται ότι ο πάγος θα επιστρέψει.