και δεν πιάστηκε ποτέ
Ένας κύκλος με ένα σταυρό μέσα. Σαν σκόπευτρο τυφεκίου. Αυτό ήταν το μόνο στοιχείο ταυτότητας που άφησε πίσω του ένας από τους πιο διαβόητους δολοφόνους στην ιστορία της Αμερικής. Δεν ξέρουμε πώς τον λένε. Δεν ξέρουμε πώς μοιάζει πραγματικά. Δεν ξέρουμε αν ζει ακόμα. Ξέρουμε μόνο ένα σύμβολο, μερικά κρυπτογραφήματα, και πέντε νεκρούς — τουλάχιστον.
📖 Διαβάστε περισσότερα: Φάρμα Hinterkaifeck: 6 νεκροί κι ο δολοφόνος ζούσε εκεί
Ο Zodiac Killer δεν τρομοκράτησε απλώς τη Βόρεια Καλιφόρνια στα τέλη της δεκαετίας του 1960. Τρομοκράτησε ολόκληρη τη χώρα. Και το έκανε με τον πιο αλαζονικό τρόπο: έστελνε γράμματα στις εφημερίδες, κορόιδευε την αστυνομία, και πρότεινε ανοιχτά να αποκρυπτογραφήσουν τα μηνύματά του αν μπόρεσαν. Πάνω από μισό αιώνα αργότερα, κανείς δεν τον έχει πιάσει.
— 1 —Ήταν 20 Δεκεμβρίου 1968. Μια παγωμένη νύχτα στα περίχωρα του Vallejo, μια μικρή πόλη βόρεια του Σαν Φρανσίσκο. Ο 17χρονος David Faraday και η 16χρονη κοπέλα του, Betty Lou Jensen, είχαν παρκάρει στο Lake Herman Road, μια απομονωμένη διαδρομή δίπλα σε μια δεξαμενή νερού. Ήταν το πρώτο τους ραντεβού.
Κάποιος πλησίασε το αυτοκίνητό τους. Τους πυροβόλησε χωρίς λόγο, χωρίς προειδοποίηση, χωρίς κανένα εμφανές κίνητρο. Ο David δέχτηκε μία σφαίρα στο κεφάλι. Η Betty Lou προσπάθησε να τρέξει — δέχτηκε πέντε σφαίρες στην πλάτη σε απόσταση λίγων μέτρων. Πέθαναν και οι δύο. Η αστυνομία δεν βρήκε τίποτε: κανένα κίνητρο, κανένα DNA, κανέναν ύποπτο.
Έξι μήνες αργότερα, στις 5 Ιουλίου 1969, σε μια παρόμοια απομονωμένη τοποθεσία του Vallejo, η 22χρονη Darlene Ferrin και ο 19χρονος φίλος της Mike Mageau καθόταν στο παρκαρισμένο αυτοκίνητό τους. Ένας άνδρας με φακό πλησίασε και άνοιξε πυρ. Η Darlene πέθανε. Ο Mageau, παρά τα πολλαπλά τραύματα, επέζησε — και έδωσε την πρώτη περιγραφή του δολοφόνου στην αστυνομία.
Λιγότερο από μία ώρα μετά την επίθεση, ένας άνδρας τηλεφώνησε στο αστυνομικό τμήμα του Vallejo. Με ψύχραιμη, σχεδόν μηχανική φωνή, ανέφερε τη θέση του εγκλήματος. Και πρόσθεσε κάτι που πάγωσε τους πάντες: ανέλαβε την ευθύνη και για τους φόνους του 1968.
— 2 —Την 1η Αυγούστου 1969, τρεις εφημερίδες της περιοχής του Σαν Φρανσίσκο — ο San Francisco Examiner, ο San Francisco Chronicle και ο Vallejo Times-Herald — έλαβαν ταυτόσημα χειρόγραφα γράμματα. Δεν υπήρχε διεύθυνση αποστολέα. Η αρχή ήταν ωμή: «Αγαπητέ Αρχισυντάκτη: Είμαι ο δολοφόνος των 2 εφήβων τα περασμένα Χριστούγεννα στο Lake Herman.»
Τα γράμματα περιέγραφαν λεπτομέρειες που μόνο ο δράστης μπορούσε να γνωρίζει. Απειλούσαν νέες επιθέσεις αν δεν δημοσιεύονταν στην πρώτη σελίδα. Και συνοδεύονταν από κάτι πρωτοφανές: τρία μέρη ενός κρυπτογραφήματος. Σύμφωνα με τον δράστη, το κρυπτογράφημα περιείχε την ταυτότητά του.
Κάθε γράμμα έκλεινε με ένα σύμβολο: ένας κύκλος με σταυρό. Το εμβληματικό σήμα κατατεθέν του Zodiac.
Το κρυπτογράφημα των 408 χαρακτήρων: Λίγες μέρες μετά την αποστολή, ο καθηγητής γυμνασίου Donald Harden και η σύζυγός του Bettye κατάφεραν να σπάσουν τον κώδικα. Το μήνυμα; «Μου αρέσει να σκοτώνω ανθρώπους γιατί είναι τόσο διασκεδαστικό. Είναι πιο διασκεδαστικό από το να σκοτώνεις άγρια θηράματα στο δάσος γιατί ο άνθρωπος είναι το πιο επικίνδυνο ζώο.»
Λίγες μέρες αργότερα, ένα νέο γράμμα έφτασε στον Examiner. Ξεκινούσε με τη φράση που θα γινόταν παγκοσμίως γνωστή: «Dear Editor: This is the Zodiac speaking.» Ήταν η πρώτη φορά που χρησιμοποιήθηκε αυτό το ψευδώνυμο. Ο δολοφόνος είχε ονομάσει τον εαυτό του.
— 3 —Στις 27 Σεπτεμβρίου 1969, ο τρόπος δράσης του Zodiac άλλαξε δραματικά. Η Cecelia Shepard και ο Bryan Hartnell, ένα νεαρό ζευγάρι, χαλάρωναν σε μια απομονωμένη ακτή στη λίμνη Berryessa, στην κομητεία Napa. Ένας άνδρας εμφανίστηκε φορώντας μια μαύρη κουκούλα με το σύμβολο του σταυρωτού κύκλου ζωγραφισμένο στο στήθος. Είχε ένα μαχαίρι. Και ένα πιστόλι.
Τους έδεσε χέρια-πόδια. Και μετά τους μαχαίρωσε βάναυσα — τη Cecelia δέκα φορές, τον Bryan έξι. Πριν φύγει, χάραξε ένα μήνυμα στην πόρτα του αυτοκινήτου τους με μαρκαδόρο: τις ημερομηνίες των προηγούμενων επιθέσεων και το σύμβολο του Zodiac. Λίγο αργότερα τηλεφώνησε στην αστυνομία της Napa για να αναλάβει την ευθύνη.
Ο Bryan Hartnell επέζησε. Η Cecelia Shepard πέθανε δύο μέρες αργότερα στο νοσοκομείο.
Δύο εβδομάδες μετά — 11 Οκτωβρίου 1969 — ο Zodiac χτύπησε για τελευταία επιβεβαιωμένη φορά. Ο 29χρονος ταξιτζής Paul Stine πυροβολήθηκε στο κεφάλι στην περιοχή Presidio Heights του Σαν Φρανσίσκο. Ο δολοφόνος πήρε ένα κομμάτι από το πουκάμισο του Stine σαν τρόπαιο — και το έστειλε αργότερα στον Chronicle μαζί με ένα νέο γράμμα. Μάρτυρες περιέγραψαν έναν λευκό άνδρα, γύρω στα 35, κοντοκούρεμα, γυαλιά — αλλά κανένα πρόσωπο δεν ταυτοποιήθηκε ποτέ.
5 Επιβεβαιωμένα θύματα · 37 Θύματα κατ" ισχυρισμό του · 4 Κρυπτογραφήματα · 0 Συλλήψεις
Ο Zodiac Killer δεν ήταν απλώς δολοφόνος. Ήταν εκθέτης. Ήθελε κοινό. Μεταξύ 1969 και 1974, έστειλε δεκάδες γράμματα στις εφημερίδες της περιοχής. Περιέγραφε τις δολοφονίες του, χλεύαζε την αστυνομία, και συνόδευε τα μηνύματά του με κρυπτογραφήματα διαφόρων μεγεθών και πολυπλοκότητας.
Το πρώτο κρυπτογράφημα — 408 χαρακτήρες — λύθηκε μέσα σε μία εβδομάδα. Το δεύτερο, 340 χαρακτήρες, αποδείχθηκε ένα εντελώς διαφορετικό θηρίο. Παρέμεινε άλυτο για πάνω από μισό αιώνα, παρά τις προσπάθειες εκατοντάδων κρυπτογράφων — ερασιτεχνών και επαγγελματιών.
Σε ένα από τα γράμματά του, ο Zodiac απείλησε να πυροβολήσει ένα σχολικό λεωφορείο και να «μαζέψει τα πιτσιρίκια καθώς πετάγονται έξω». Η απειλή δεν υλοποιήθηκε ποτέ, αλλά σκόρπισε πανικό στους γονείς ολόκληρου του Bay Area. Σε άλλα γράμματα, ισχυρίστηκε ότι συμμαζεύει «σκλάβους» για τη μεταθανάτια ζωή του — μια φράση που αποκαλύφθηκε αργότερα στο αποκρυπτογραφημένο κείμενο.
«Ελπίζω να περνάτε καλά προσπαθώντας να με πιάσετε [...] Δεν φοβάμαι τον θάλαμο αερίων γιατί θα με στείλει στον παράδεισο νωρίτερα. Τώρα έχω αρκετούς σκλάβους να δουλεύουν για μένα.»
— Απόσπασμα από τον αποκρυπτογραφημένο κώδικα 340, αποκωδικοποιημένο το 2020Το 1974, τα γράμματα σταμάτησαν. Απότομα. Χωρίς εξήγηση. Ο Zodiac εξαφανίστηκε στην ανωνυμία, αφήνοντας πίσω του ένα ίχνος ερωτημάτων.
— 5 —Κανένας ύποπτος δεν κατηγορήθηκε ποτέ επίσημα. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπήρξαν υποψήφιοι. Ο πιο γνωστός — και ο μοναδικός που η αστυνομία ονόμασε δημοσίως — ήταν ο Arthur Leigh Allen, πρώην δάσκαλος δημοτικού και καταδικασμένος παιδόφιλος από το Vallejo.
Ο Allen ανακρίθηκε από την αστυνομία το 1969 και ξανά το 1971. Υπήρχαν ανησυχητικές συμπτώσεις: ζούσε κοντά στα σημεία των δολοφονιών, κατείχε αρκετά όπλα, και πρώην φίλοι του ισχυρίστηκαν ότι τους μίλησε για τις δολοφονίες πριν γίνουν δημόσιες. Σύμφωνα με ντοκιμαντέρ του Netflix το 2024 με τίτλο «This Is the Zodiac Speaking», πρώην μαθητές του Allen αποκάλυψαν ότι τους είχε πάει σε εκδρομές σε τοποθεσίες που αργότερα έγιναν σκηνές εγκλήματος.
Τα δακτυλικά αποτυπώματα, όμως, δεν ταίριαζαν. Ούτε το DNA. Ο Allen πέθανε το 1992 χωρίς να κατηγορηθεί ποτέ.
Πέρα από τον Allen, δεκάδες ονόματα προέκυψαν στο πέρασμα των δεκαετιών. Ο Earl Van Best Jr., πατέρας του συγγραφέα Gary L. Stewart, που είχε εντυπωσιακή ομοιότητα με το σκίτσο του υπόπτου. Ο Louie Myers, που φέρεται να ομολόγησε σε φίλο του πριν πεθάνει το 2002. Ο Paul Doerr, ερευνητής και συγγραφέας, που σύμφωνα με βιβλίο του 2022 είχε ενδιαφέρον για σπιτικές βόμβες — όπως κι ο Zodiac στα γράμματά του.
Το 2021, μια ομάδα 40 πρώην ερευνητών αποκάλεσε «Case Breakers» ισχυρίστηκε ότι αναγνώρισε τον δολοφόνο: τον Gary Francis Poste, ελαιοχρωματιστή που πέθανε το 2018. Βασίστηκαν σε DNA από τόπο εγκλήματος στο Riverside της Καλιφόρνια και σε ομοιότητες στην εξωτερική εμφάνιση. Η αστυνομία, ωστόσο, αμφισβήτησε δημόσια τον ισχυρισμό — η υπόθεση του Riverside δεν συνδέεται επίσημα με τον Zodiac.
— 6 —Τον Δεκέμβριο του 2020, κάτι που φαινόταν αδύνατο συνέβη. Τρεις ερασιτέχνες κρυπτογράφοι — ο David Oranchak, ο Jarl Van Eycke και ο Sam Blake — κατάφεραν να σπάσουν τον κώδικα 340, μετά από 51 χρόνια αποτυχημένων προσπαθειών. Χρησιμοποίησαν αλγόριθμους υπολογιστών σε συνδυασμό με χειροκίνητη ανάλυση.
Το FBI επιβεβαίωσε τη λύση. Το μήνυμα; Δεν αποκάλυψε κανένα όνομα. Ούτε κανένα πραγματικό στοιχείο ταυτότητας. Αντ' αυτού, ο Zodiac έγραφε ότι δεν φοβάται τον θάνατο γιατί θα τον στείλει «στον παράδεισο νωρίτερα». Μια τελευταία κοροϊδία — ακόμα κι ο κρυφός κώδικάς του ήταν μια αδιέξοδη πρόκληση.
Ο τρίτος κώδικας, 13 χαρακτήρων μόνο, παραμένει άλυτος. Ο τέταρτος, 32 χαρακτήρων, εστάλη τον Απρίλιο του 1970 — και αυτός αντιστέκεται ακόμη.
— 7 —Πάνω από μισός αιώνας έχει περάσει. Η υπόθεση του Zodiac Killer παραμένει επίσημα ανοιχτή. Το FBI συνεχίζει να δέχεται πληροφορίες. Δεκάδες ντοκιμαντέρ, βιβλία και podcasts αφιερώνονται στην υπόθεση κάθε χρόνο.
Η ιστορία του ενέπνευσε τον Clint Eastwood στον κλασικό ρόλο του Dirty Harry (1971), όπου ο ψυχοπαθής «Scorpio» βασίστηκε ευθέως στον Zodiac. Το 2007, ο σκηνοθέτης David Fincher γύρισε την ταινία «Zodiac» με τους Jake Gyllenhaal, Mark Ruffalo και Robert Downey Jr. — μια σκοτεινή, μεθοδική αναπαράσταση που βασίστηκε στα βιβλία του Robert Graysmith, πρώην σκιτσογράφου του Chronicle.
Ο Graysmith αφιέρωσε δεκαετίες στην υπόθεση. Δημοσίευσε δύο βιβλία — «Zodiac» (1986) και «Zodiac Unmasked» (2002) — στα οποία κατονόμασε τον Arthur Leigh Allen ως τον πιθανότερο ύποπτο. Αλλά ακόμα κι αυτός ομολόγησε ότι τα αποδεικτικά στοιχεία δεν ήταν ποτέ αρκετά.
Αυτό είναι ίσως το πιο αναστατωτικό κομμάτι της ιστορίας. Πέντε νεκροί (ο ίδιος ισχυρίστηκε 37), τέσσερα κρυπτογραφήματα, δεκάδες γράμματα, μάρτυρες, δακτυλικά αποτυπώματα — κι όμως, κανείς δεν πιάστηκε.
«Θα κρατήσω τη συλλογή μου σε σκλάβους. Δεν θα σας πω ποιος είμαι γιατί θα προσπαθήσετε να εμποδίσετε τη συλλογή μου.»
— Zodiac Killer, σε γράμμα προς τον San Francisco Chronicle, 1969Ο Zodiac Killer δεν ήταν ο πιο αιματηρός δολοφόνος στην αμερικανική ιστορία. Όμως υπήρξε ίσως ο πιο αλαζονικός — αυτός που μετέτρεψε τη δολοφονία σε παιχνίδι δημόσιας πρόκλησης. Κάθε γράμμα ήταν ένα χαστούκι στην αστυνομία. Κάθε κρυπτογράφημα, μια πρόσκληση χωρίς RSVP.
Αν ζει ακόμα, θα ήταν πλέον γύρω στα 85-90 χρόνια. Αν πέθανε, πήρε μαζί του το μεγαλύτερο μυστήριο της αμερικανικής εγκληματολογίας. Σε κάθε περίπτωση, εκείνο το σύμβολο — ένας κύκλος με ένα σταυρό — δεν σβήνει.
